महासचिवद्वारा प्रस्तुत वार्षिक प्रतिवेदन

नेपाल बालसाहित्य समाजको २५ औँ साधारण सभा–२०७९ मा
महासचिवद्वारा प्रस्तुत वार्षिक प्रतिवेदन
यस गरिमामय सभाका अध्यक्षज्यू !
मञ्चमा आसीन विशिष्ट व्यक्तित्वहरू एवम्
उपस्थित आदरणीय सदस्य महानुभावहरू,
सबैमा हार्दिक अभिवादन ।
२०४४ सालको भाद्र महिनाको पहिलो हप्तामा युनेस्कोको आर्थिक सहयोगमा तत्कालीन नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानका सदस्य प्रा.डा. श्री चूडामणि बन्धुको संयोजकत्वमा सम्पन्न ‘नेपाल बालपुस्तक र पठन गोष्ठी’ का सहभागीहरूबाट बालसाहित्यको सर्वाङ्गीण विकासका लागि संगठित भई संस्थागत प्रयासको खाँचो अनुभूत गरिएअनुरूप यसको करिब एक महिनापछि घटस्थापनाका दिन विधिवत् रूपमा नेपाल बालसाहित्य समाजको स्थापना भएको हो । स्थापनाको ३५ वर्ष पूरा गरेको विशुद्ध गैरनाफामुखी तथा गैरसरकारी यस समाजको यो २५ औँ वार्षिक साधारण सभा हो भने १० औँ कार्यसमितिको महासचिवका रूपमा प्रतिवदेन प्रस्तुत गर्दै गर्दा मलगायत हामी सबै संस्थाको ऐतिहासिक निरन्तरताप्रति गौरावान्वित भएका छौँ ।
२०७७ साल साउनदेखि २०७९ असार मसान्तसम्मको समयावधि समेटिनु पर्ने यस प्रतिवेदनमा यस समाजको साधारणसभा २०७९ कार्तिकमा हुँदै गरेको हुनाले यस प्रतिवेदनमा पनि आजका मितिसम्मका समाजद्वारा गरिका प्रगति विवरणहरुलाई समेटिएको छ । २०७६ सालमा भौतिक रूपमा उपस्थित भई साधारणसभा सम्पन्न भएपश्चात विश्वव्यापी महामारी कोरोनाका कारण यसरी साधारणसभा हुन नसकेको कुरा हामी सबैलाई अवगत नै छ । तत्पश्चात पनि विश्वव्यापी महामारी कोरोनाका कारण नेबासासले धेरै कामहरु गर्न सकेनन् । अत विगतमा जे जति काम हुन सक्यो, त्यसको सङ्केत गर्दै आ.व. २०७७÷०७८ र ०७९ मा भए गरेका कार्यप्रगतिसहित नेबासासका भावी योजनालाई यहाँ समेट्ने जमर्को गरेको छु ।
१) सात शब्दविहीन चित्रकथाको पुस्तक प्रकाशन
इन्टरनेशनल बोर्ड अन बुक्स फर योङ पिपुल (आइबिबिवाइ) को नेपाल सेक्सन र नेपाल बालसाहित्य समाजको तत्त्वावधानमा शब्दविहीन चित्रकथा लेखनको दुई दिने कार्यशाला आयोजना गरिएको थियो । २०७४ भाद्र २२ र २३ गते संचालित उक्त कार्यशालामा नेपालका वरिष्ठ चित्रकार एवं बालसाहित्य सर्जकहरूका साथै नवोदित चित्रकारहरूको सहभागिता रहेको थियो । समाजका संस्थापक अध्यक्ष तथा सल्लाहकार प्रा.डा. चूडामणि बन्धु, वरिष्ठ चित्रकार श्री के.के. कर्माचार्य एवं समाजका अध्यक्ष तेजप्रकाश श्रेष्ठको अगुवाइमा उक्त कार्यशाला सम्पन्न भएको थियो । उक्त कार्यशालामा वरिष्ठ चित्रकार अशोकमान सिंह एवं एकाराम सिंले चित्राङ्कनका पक्षमा सहभागीहरूलाई प्रशिक्षित गर्नुभएको थियो भने समाजका कार्यसमिति सदस्य डा. ध्रुवकुमार घिमिरे, सचिव श्री यशु श्रेष्ठले शब्दविहीन चित्रकथा लेखनका अनुभव र प्रकृयाका बारेमा प्रकाश पार्नुभएको थियो । कार्यशालामा नेबासासका सल्लाहकार प्रा. रामकुमार पाँडे, उपाध्यक्ष डा. शैलेन्दुप्रकाश नेपाल, कोषाध्यक्ष राजेन्द्रभक्त जोशी, कार्यसमिति सदस्य श्री विजयराज आचार्यसमेतको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो ।
सहभागीहरूबाट तयार पारिएका करिब एक दर्जन शब्दविहीन चित्रकथाका पुस्तकहरू आवश्यक परिमार्जन र साजसज्जासहित २०७४ साल माघ महिनाभित्र प्रकाशन गरिसक्ने योजना रहेको थियो । तर, यसको प्रकृया अघि बढ्न सकिरहेको थिएन । विविध कारणले अघि बढ्न नसकेको यस परियोजनालाई पूरा गर्दै समाजले २०७७ पुस महिनामा सातवटा शब्दविहीन चित्रकथा प्रकाशनमा ल्याएको थियो । यी पुस्तकहरूमा शब्द छैनन् । सम्पूर्ण कथालाई चित्रका माध्यमबाट भनिएको छ । जुनसुकै भाषाभाषीका बालबालिका/शिक्षक/अभिभावकहरूले पनि यसलाई आफ्नै भाषामा बुझ्न, अर्थ लगाउन, कथा भन्न सक्दछन् । नेपाली बालसाहित्यमा शब्दविहीन चित्रकथाका पुस्तकहरू कमै छापिएका छन् । यही कमीलाई दृष्टिगत गरी नेबासासले प्रकाशनमा ल्याएका सात चित्रपुस्तकका चित्रकार, सर्जक र सम्पादकहरू यसप्रकार रहेका छन् :
| क्र.सं. | पुस्तकको नाम | चित्रकार | सर्जक | सम्पादक |
| १. | खुसी खरायो | ध्रुव प्रजापति | जयप्रसाद लम्साल | यशु श्रेष्ठ |
| २. | चङ्गा | रमेश डंगोल | तेजप्रकाश श्रेष्ठ | डा. शैलेन्दुप्रकाश नेपाल |
| ३. | टायर | अनामिका गौतम | यशु श्रेष्ठ | तेजप्रकाश श्रेष्ठ |
| ४. | नेपाल र यती | देव कोइमी | रामकुमार पाँडे | प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरे |
| ५. | माया सबैमा | एकाराम सिं | एकाराम सिं | डा. शैलेन्दुप्रकाश नेपाल |
| ६. | मास्क | देव कोइमी | प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरे | प्रमोद प्रधान |
| ७. | मेलामा मिलन | विनिता बुद्धाचार्य | राजेन्द्रभक्त जोशी | यशु श्रेष्ठ |
यस पुस्तकहरूको बजारमा माग भएकाले २०७९ सालमा नै माया सबैलाईबाहेक सबै पुस्तकलाई पुन:मुद्रणसमेत गरिसकिएको छ ।
२) बालविश्वकोश प्रतिलिपि अधिकार लिई प्रकाशनका लागि प्रयास
युनेस्कोको आर्थिक सहयोगमा २०६० सालमा नेपाल बालसाहित्य समाजबाट प्रकाशित ‘नेपाली बालविश्व कोश’ को संशोधित सस्ंकरण तयारीका लागि नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठान समेतको सहयोग लिई समाजले युनेस्कोमा अनुरोध गरेअनुरूप २०७७ सालमा नै प्रस्ताव स्वीकृत भई परिमार्जन, लेखन तथा सम्पादन कार्य भएको थियो । यसका प्रधान सम्पादक प्रा.डा. चूडामणि बन्धु तथा सम्पादक श्री विनय कसजूसहित श्री तेजप्रकाश श्रेष्ठ तथा प्रा. डा. ध्रुवकुमार घिमिरेको विशेष सक्रियतामा ‘नेपाली बालविश्वकोश भाग १ र २’ तयार गरी युनेस्कोमा बुझाउने कार्य भएको थियो । युनेस्कोबाटै उक्त विश्वकोश प्रकाशनका लागि अनुरोध गरिए तापनि युनेस्को यसका लागि तयार नभएकाले यसको प्रतिलिपि अधिकार नेबासासमा रहने गरी नेबासासले प्रकाशन गर्ने प्रयास गरिरहेको छ । तर हालसम्म पनि यसमा सफलता प्राप्त गर्न सकिरहेको छैन ।
३ नयाँ कार्यसमिति गठन
नेपाल बालसाहित्य समाजको २०७७–७९ का लागि नयाँ कार्यसमिति प्रा. डा.ध्रुवकुमार घिमिरेको नेतृत्वमा गठन भएको छ । २०७७ माघ ३ गते भएको नेबासासको निर्वाचनबाट कार्यसमितिका नयाँ पदाधिकारी तथा सदस्यहरू निर्वाचित भएका हुन् । कोषाध्यक्षमा श्री राजेन्द्रभक्त जोशी भने निर्विरोध निर्वाचित भएका हुन् । नयाँ कार्यसमितिमा उपाध्यक्षमा श्री प्रमोद प्रधान, महासचिवमा श्री यशु श्रेष्ठ, सचिवमा डा. यादेवी ढकाल र कोषाध्यक्षमा श्री राजेन्द्रभक्त जोशी तथा सदस्यहरूमा श्री उद्धव प्याकुरेल, श्री एकाराम सिं, श्री मञ्जु ज्ञवाली, श्री शान्ति सापकोटा, श्री सजनी नौबागे र श्री सुशीला प्रधानाङ्ग रहेका छन् ।
नेबासासको विधान–२०४४(संशोधनसहित) अनुसार कार्यसमिति निर्वाचनका लागि श्री मातृका पोखरेलको संयोजकत्वमा श्री कार्तिकेय घिमिरे तथा श्री प्रभा भट्टराई सदस्य रहेको निर्वाचन समिति गठन गरिएको थियो । स्मरणीय छ उक्त कार्यसमितिके निर्वाचनमा अध्यक्ष पदका लागि श्री केदार श्रेष्ठ, उपाध्यक्षमा श्री कृष्णदीप सिग्देल, महासचिवमा श्री विजयराज आचार्य, सचिवमा श्री सूर्य वि.सि. तथा सदस्यहरूमा श्री कृष्णराज सर्वहारी, श्री लालबहादुर भुजेल र श्री समन श्रेष्ठको उमेदवारी रहेको थियो । निर्वाचित सदस्यहरूमा श्री उद्धव प्याकुरेल, श्री मञ्जु ज्ञवाली, श्री शान्ति सापकोटा, श्री सजनी नौबागे र श्री सुशीला प्रधानाङ्क नयाँ अनुहार हुन् भने अन्य पदाधिकारी तथा एक जना सदस्य यस अघिका कार्यसमितिमा रहेर काम गरिसकेका छन् ।
४. नयाँ कार्यसमितिलाई कार्यभार हस्तान्तरण कार्यक्रम
नेपाल बालसाहित्य समाजको नवगठित कार्यसमितिलाई कार्यभार हस्तान्तरण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । नेबासासको विधान– २०४४ (पछिल्लो संशोधनसहित) अनुसार नेबासास कार्यसमितिको कार्यकाल दुई वर्षको रहेको छ । वि.सं. २०७५ सालमा गठित कार्यसमितिको कार्यकाल समाप्त भइसकेकाले नवनिर्वाचित कार्यसमितिलाई पुरानो कार्यसमितिले कार्यभार हस्तान्तरण गरेको हो ।
बागबजारस्थित पद्म कन्या क्याम्पसको सभाकक्षमा २०७७ माघ २४ गते निवर्तमान कार्यसमिति अध्यक्ष डा. शैलेन्दुप्रकाश नेपालको अध्यक्षतामा उक्त कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो । कार्यक्रममा नेबासासका आजीवन सदस्य तथा निर्वाचन समिति सदस्य श्री प्रभा भट्टराईले शुभकामना मन्तव्यसहित बालकविता वाचन गर्नुभएको थियो । यसै गरी आजीवन सदस्य श्री रामबहादुर पहाडीले बालगजल गाउनुभएको थियो । वर्तमान कार्यसमितिमा निर्विरोध निर्वाचित कोषाध्यक्ष श्री राजेन्द्रभक्त जोशीले संस्थाको आर्थिक अवस्था बारेमा प्रतिवेदन पेश गर्नुभएको थियो । अघिल्लो कार्यसमितिमा पनि उहाँ नै कोषाध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो । यसपछि निवर्तमान महासचिव प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरेले संस्थाको प्रगति विवरण प्रस्तुत गर्दै वर्तमान महासचिव श्री यशु श्रेष्ठलाई संस्थाको माइन्युट हस्तान्तर गर्नुभयो । निवर्तमान अध्यक्ष डा. शैलेन्दुप्रकाश नेपालले आफ्नो नेतृत्वको कार्यकालमा कार्यसमितिले सम्पन्न तथा सञ्चालन गरिरहेका महत्वपूर्ण कार्यक्रमहरुको जानकारी गराउँदै शुभेच्छा र शुभकामनासहित नवगठित कार्यसमितिका अध्यक्ष प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरेलाई कार्यभार हस्तान्तरण गर्नुभएको थियो ।
सो अवसरमा नव निर्वाचित कार्यसमितिका अध्यक्ष प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरे, उपाध्यक्ष श्री प्रमोद प्रधान, महासचिव श्री यशु श्रेष्ठ, सचिव डा. यादेवी ढकाल, कोषाध्यक्ष श्री राजेन्द्रभक्त जोशी, सदस्यहरु श्री उद्धव प्याकुरेल, श्री एकाराम सिं, श्री मन्जु ज्ञवाली, श्री शान्ति सापकोटा, श्री सजनी नौबागे र श्री सुशीला प्रधानाङ् सहितको कार्यसमितिलाई स्वागत गर्दै वरिष्ठ बालसाहित्य सर्जक तथा समाजका मानार्थ सदस्य शान्तदास मानन्धरज्यूले टीका तथा कार्यक्रमका सभापति डा. शैलेन्दुप्रकाश नेपालज्यूले माला लगाइदिनु भएको थियो । बालसाहित्य सर्जक, पूर्वअध्यक्ष तथा समाजका सल्लाहकार श्री तेजप्रकाश श्रेष्ठले नोटबुक र कलम तथा निर्वाचन संयोजक श्री मातृका पोखरेलज्यूले प्रमाणपत्र दिनुभएको थियो । उहाँहरुले शुभकामना मन्तव्य व्यक्त गर्दै नेबासासले बालसाहित्यको विकासमा जोड दिँदै सम्पूर्ण बालसाहित्यका सर्जकहरुलाई समेटेर लैजाने विश्वास व्यक्त गर्नुभएको थियो । निर्वाचिन अध्यक्ष प्रा.डा. घिमिरेले निष्पक्ष निर्वाचनका लागि निर्वाचन समितिलाई धन्यवाद दिँदै सबै सदस्यहरूलाई समान रूपमा समेटेर लाने दृढता व्यक्त गर्नुभएको थियो ।
सो अवसरमा सौहर्द वातावरणमा निर्वाचन सम्पन्न गर्नुहुने निर्वाचन समितिका संयोजक श्री मातृका पोखरेल तथा सदस्य श्री प्रभा भट्टराई श्री कार्तिकेय घिमिरेलाई कदरपत्र प्रदान गरिएको थियो । यसपटक अनलाइनमार्फत पनि मतदान गर्ने व्यवस्था गरिएको थियो । नेबासासको निर्वाचनमा पहिलोपल्ट अनलाइन भोटिङको व्यवस्था गर्ने प्राविधिक समितिका संयोजक श्री शाश्वत पराजुली तथा सदस्य श्री साहित्यप्रकाश नेपाललाई पनि कदरपत्र प्रदान गरिएको थियो । सो कार्यक्रममा समाजका आजीवन सदस्य एवं प्राज्ञ डा. श्री देवी नेपाल, सल्लाहकार श्री भिक्टर प्रधानसहितले शुभकामना मन्तव्य राख्दै आगामी दिनमा नेबासासले गर्नुपर्ने कार्यबारे प्रकाश पार्नु भएको थियो ।
५. “नेबासास भावी योजना र कार्यदिशा” विषयक छलफल कार्यक्रम
नेपाल बालसाहित्य समाजद्वारा श्रीपञ्चमीका दिन मनाइने सस्वर पठन दिवस तथा राष्ट्रिय बालपुस्तक दिवसको अवसर पारेर “नेबासासको भावी योजना र कार्यदिशा” विषयक छलफल कार्यक्रम भर्चुअलमाध्यमद्वारा आयोजना गरियो । उक्त कार्यक्रममा नवनिर्वाचित कार्यसमितिले आफ्ना कार्यकालको योजनाहरू प्रस्तुत गर्दै ती योजनाहरूमा छलफल, थपघट तथा सल्लाहसुझाव आदानप्रदान गरेको थियो । कार्यक्रमभन्दा केही दिन अगावै सुझावका लागि आफ्ना सदस्यहरूलाई कार्यसमितिले चार महले फारमसमेत वितरण गरेको थियो । समाजका अध्यक्ष प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरेको सभाअध्यक्षतामा २०७७ फागुन ०४ आयोजना भएको कार्यक्रम, सभाअध्यक्षद्वारा विषय प्रवेश गरेसँगै समाजका महासचिव श्री यशु श्रेष्ठले कार्यक्रमलाई अगाडि बढाउनुभएको थियो । संस्थापक अध्यक्ष प्रा.डा. चूडामणि बन्धुको गरिमामय उपस्थितिमा समाजका कोषाध्यक्ष श्री राजेन्द्रभक्त जोशीले समाजको संक्षिप्त आर्थिक प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । आर्थिक प्रतिवेदनमाथि छोटो छलफलतत्पश्चात महासचिव श्रेष्ठले समाजका भावी योजना र कार्यदिशालाई प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।
नेबासासका सदस्यहरूले योजनाहरूमाथि छलफल गर्दै आफ्ना विविध विचार पनि राख्नुभएको थियो । संस्थापक अध्यक्ष प्रा.डा. बन्धुले बालसाहित्य समाजले गरिराखेका विगतका कार्यक्रमहरूलाई निरन्तरता दिँदै प्राथमिकताका आधारमा महत्वपूर्ण योजनालाई अघि बढाउने, स्रोत जुटाउने कुरमा चेष्टा गर्नुपर्ने, राम्रा कृतिको सूचि तयार पार्नुपर्ने सुझाव दिनुभएको थियो । आजीवन सदस्य श्री अनन्त वाग्लेले सबै सदस्यको योग्यता, दक्षता र पहुँचलाई उपयोग गर्नुपर्ने, विद्यालयको लागि राम्रा बालपुस्तकको सूची तयार गनुपर्ने, बालसाहित्यको सुदृढिकरणको लागि नेपाल सरकारसँग पहल गरी नयाँ ढँगले कार्यक्रम गर्नुपर्नेलगायत रुम टु रिडजस्ता संस्थाहरू सधैँ सहकार्य गर्न तयार रहेको कुरा अवगत गराउनुभयो । आजीवन सदस्य श्री आईपी अधिकारीले नेपाल सरकारले विद्यालयमा दिइरहेको अनुदान बजेटको दुरूपयोग भएकोले समाजले पुस्तक नीतिबारे पहल गर्नुपर्ने, पुस्तकालय व्यवस्थापनका लागि पहल गर्न सुझाव दिनुभयो । साधारण सदस्य श्री गिता सापकोटाले नेबासासलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्नको लागि पहल गर्नुपर्ने, विधागत रूपमा कृति प्रकाशन गर्नुपर्ने, नयाँ प्रतिभालाई उजागर गर्न विभिन्न कार्यक्रम गर्नुपर्ने सुझाव दिनुभयो । आजीवन सदस्य श्री विजयराज न्यौपानेले अग्रजहरूको सल्लाहका साथै सबै बालसाहित्यकारहरूलाई डो¥याउनको लागि विधागत कार्याशाला र गोष्ठी गर्नुपर्ने, स्थानीय सरकारसँग सहकार्य गरेर हरेक विद्यालयमा चेतनामूलक कार्यक्रम गर्न चिठी लेखेरै नै अनुरोध गर्नुपर्ने सुझाव प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । आजीवन सदस्य श्री विजयराजआचार्यले बालसाहित्यको प्रवद्र्धन र विकासका निम्ति एकले अर्कोलाई गिराएर होइन, सहकार्य गरेर अघि बढ्न सल्लाह दिँदै जर्नलहरू प्रकाशन गर्दा स्तरीयतालाई ध्यान दिनुपर्ने कुरामा जोड दिनुभयो भने सल्लाहकार श्री रामकुमार पाँडेले संस्थाको व्यवस्थापन पक्षलाई चुस्त बनाउन विभिन्न उपसमिति बनाएर जिम्मेवारी बाँडफाँड गर्नुपर्ने तथा वृहत सेमिनार गरेर पञ्चवर्षीय गुरुयोजना तयार गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभएको थियो । समाजका उपाध्यक्ष श्री प्रमोद प्रधानले सम्पूर्ण सदस्यहरूमा धन्यवाद ज्ञापन गर्दै आफ्ना भनाइ राख्नुभएको थियो । कार्यसमिति सदस्य श्री मञ्जु ज्ञवालीले कार्यक्रमको प्रतिवेदनलाई प्रस्तुत गरेपछि समाज तथा य सभाका अध्यक्ष प्रा.डा. घिमिरेले कार्यसमितिले तयार पारेका अल्पकालीन र दीर्घकालीन योजनालाई अघि बढाउन सबै जनाको साथ र सहयोगको अपेक्षा रहेको तथा यसको कार्यान्वयनमा दत्तचित्त भएर लाग्ने बताउनु हुँदै कार्यक्रम समापन गर्नुभएको थियो ।
छलफल कार्यक्रमपछि कार्यसमितिमा छलफल\निर्णय भई तयार पारिएको भावी योजना र कार्यदिशा यस्ता रहेका छन् :
आदरणीय सदस्य महानुभावहरू,
नयाँ कार्यसमितिको दोस्रो बैठकले गरेको निर्णयानुसार, २०७७ माघ ४ गते नेबासासका भावी योजना र कार्यदिशा विषयक वेभिनार भेलामा यहाँहरूबाट प्राप्त सल्लाह सुझावका आधारमा समेत यस कार्यसमितिले आफ्ना नियमित र केही महत्वाकांक्षी कार्ययोजनाहरू यसरी अघि सारेको छ । यी योजनाहरूको क्रमिक कार्यान्वयनबाट एकातिर नेबासासको संस्थागत उद्देश्य परिपूर्तिमा सघाउ पुग्ने छ भने अर्कातर्फ बालबालिकामा पठन सिपको विकासका अतिरिक्त पठन संस्कृतिको निर्माणसँगै सिर्जनात्मक विकासमा मदत पुग्ने छ भन्ने आशा लिएका छौँ । यी योजनाहरूको निष्पक्ष तथा पारदर्शी क्रियान्वयनमा यहाँहरूको साथ र सहयोग लिँदै हामी अघि बढ्ने छौँ ।
नेबासासका भावी योजना र कार्यदिशा
- तत्काल गरिने योजनाहरू
१. बालसाहित्यका आख्यानात्मक तथा आख्यानरहित विभिन्न विधाहरूको सिर्जना तथा तिनको प्रस्तुतिगत सिप विकासका लागि स्वदेश तथा विदेशमा रहेका सर्जक, समीक्षक, बालसाहित्य समाजका सदस्यहरूका अतिरिक्त बालबालिकाका बिचमा छलफल एवं प्रशिक्षणमूलक वेभिनार कम्तीमा महिनाको एउटा सम्पन्न गर्ने ।
२. बालबालिकाका अतिरिक्त शिक्षक एवं अभिभावकले समेत बालसाहित्य अध्ययनको आवश्यकता तथा औचित्यका बारेमा तथा कक्षाकोठाको कुनो पुस्तकालयमा मात्र नभई प्रत्येक विद्यालय र सामुदायिक पुस्तकालयका साथै प्रत्येक घरमा के कस्ता किसिमका बालपुस्तकको आवश्यकता किन छ र यसको व्यवस्थापन कसरी गर्ने जस्ता विषयहरूमा प्रकाशक, अभिभावक, बालमनोविज्ञानवेत्ता, शिक्षाविद तथा नीतिनिर्माताका बिच वेभिनारबाट विचारविमर्श चलाउने ।
३. ‘पाठक तथा समीक्षक क्लब’मा कम्तीमा महिनाको एकपटक बालपुस्तकका बारेमा छलफल गरिने ।
४. बालपुस्तक प्रकाशक, वितरक तथा यससँग सम्बन्धित निकायहरूसँग छलफल र सहकार्य गर्दै यस्ता संस्थासमेतको प्रतिनिधित्व हुने गरी गठित उपसमितिमार्फत वर्ष बालपुस्तक सूची प्रकाशन गर्ने ।
५. नेपालबाट प्रकाशित राष्ट्रभाषाका तथा विदेशबाट नेपाली भाषामा छापिएका बालसिर्जनात्मक एवं समीक्षात्मक पुस्तकहरू अध्ययन, अनुसन्धान तथा बालपुस्तकालयीय प्रयोजनार्थ माग एवं खरिद गरी सोको अभिलेखीकरण गर्ने र यसका लागि दाताहरूसँग सहयोगका निम्ति गठित उपसमितिमार्फत अनुरोध गर्ने ।
६. सातै प्रदेशका बालसाहित्य प्रकाशनका विवरणसहितको अनुसन्धनात्मक लेखका लागि अनुरोध गर्ने ।
७. वित्तीय शिक्षा, प्रकृति संरक्षण, बालअधिकार, सहसिर्जनालगायतका बालोपयोगी अन्य विषयहरूसमेत समावेश गरी बालबालिकामाझ प्रशिक्षणात्मक कार्यशाला गर्ने ।
८. युनेस्कोको आर्थिक सहयोगमा नेबासासबाट सम्पादन गरी बुझाइएको ‘बालविश्वकोश भाग १ र २’ प्रकाशनार्थ पहल गर्ने ।
९. कोभिड–१९ का कारण भएको बन्दाबन्दीमा बालबालिकाका आफ्ना अनुभव तथा शिक्षक एवं अभिभावकहरूका बालबालिका केन्द्रित अनुभवहरूसमेत सम्बद्ध ठाउँमै पुगी सङ्कलन गर्ने र बालपुस्तकका रूपमा यसको प्रकाशन गर्ने ।
१०. भाद्र २९ गते बालदिवसको अवसरमा “राष्ट्रिय बालसाहित्य महोत्सव” को आयोजना गर्ने । यसका लागि नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठानसहित अन्य निकायहरूसँग सहकार्यका लागि अनुरोध गर्ने ।
११. सातै प्रदेशमा नेबासासका सदस्यमध्येबाट संयोजक, सहसंयोजक तय गरी उहाँहरूमार्फत प्रदेश एवं स्थानीय निकायसम्म बालसाहित्यिक कार्यक्रम विस्तार गर्ने ।
१२. ‘नेबासास सदस्य परिचयात्मक कोश ’ प्रकाशन गर्ने ।
१३. विभिन्न भाषाभाषी समुदायमा पुगी बालसाहित्यका विविध कार्यक्रम गर्ने तथा यस्ता समुदायमा रहेका बाललोककथा सङ्कलन र प्रकाशनका कार्य गर्ने ।
१४. दृष्टिविहीन, बहिरा आदि फरक क्षमताका बालबालिकालाई बालसाहित्यिक आस्वादन गराउने गरी सम्बद्ध संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्ने ।
१५. बालसाहित्यको गुणात्मक एवं सङ्ख्यात्मक विकासका लागि प्रतिवर्ष कार्यशालालगायतका प्रक्रियाबाट क्रमिक रूपमा अगि बढ्ने गरी यस क्षेत्रमा लामो समयदेखि लागिपरेका रुम टु रिड जस्ता संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्ने ।
१६. अघिल्लो कार्यसमितिले गर्न नभ्याएका उपयोगी कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिँदै राष्ट्रिय बालसाहित्य सम्मेलन, वार्षिक साधारणसभा जस्ता नेबासासका नियमित कार्यक्रमहरू गर्ने ।
१७. बालसाहित्यिक अभिवृद्धि एवं बालअधिकारसम्बन्धी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय दिवसहरू विशेष कार्यक्रमका साथ मनाउने ।
ख) दीर्घकालीन योजनाहरू :
गन्तव्य जति टाढा भए तापनि यहाँ पुग्न पहिलो पाइला चाल्नै पर्ने हुन्छ । यही तथ्यलाई मनन गर्दै वर्तमान कार्यसमितिले नेपाल बालसाहित्य समाजको संस्थागत सुदृढीकरण एवं उन्नयनका लागि निम्नानुसारका कार्यक्रमहरू प्रारम्भ गर्ने सोचसहित यसका लागि तत्काल पहलकदमी थाल्ने लक्ष्य लिएको छ :
- नेबासास बालसाहित्य सर्जक राहत कोशको स्थापना : दैवी या अन्य आकस्मिक दुर्घटनामा पर्दा नेबासासका सदस्यहरूलाई केही आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउने उद्देश्यका साथ यस कोशको स्थापना गरिएको हो । यस कोशमा नेबासासको यस कार्यसमितिको कार्यकालमा बनेका र अब बन्ने आजीवन सदस्यका पचास प्रतिशत रकमका साथै पुराना सदस्य तथा अन्य शुभेच्छुकबाट प्राप्त चन्दास्वरूपको आर्थिक सहयोग जम्मा हुनेछ । यी रकमहरू आर्थिक वर्षका अन्त्यमा अक्षय कोशका रूपमा ब्याङ्कमा जम्मा गरिनेछ र सोको ब्याज रकमबाट मात्र खर्च गरिनेछ । यसमा सहयोग उपलब्ध गराउने, खर्च गरिने विधिलगायतका अन्य आवश्यक सन्दर्भलाई नियमावली बनाई व्यवस्थित गरिनेछ । कार्यसमितिले यस्तो निर्णय गरेलगत्तै यस कोशमा क्रमश रू. दशहजार (१०,०००) र पाँचहजार (५०००) सहयोग गर्नु हुने अध्यक्ष प्रा. डा. ध्रुव घिमिरे तथा सदस्य शान्ति सापकोटाप्रति धन्यवाद ज्ञापन गर्दै यसैगरी आर्थिक सहयोग गर्न सदस्य महानुभावमा अनुरोध गरिन्छ । प्राप्त सहयोगको अभिलेखीकरणका अतिरिक्त समाजको सञ्जालमा राखी भावी साधारणसभामा सार्वजनिकीकरण गरिनुका साथै दातालाई प्रमाणपत्रसहित सम्मान गरिने छ ।
यस कोशका सहयोगी दाताहरूले नेबासासको कार्यलयमा स्वयं उपस्थित भएर वा नेपाल बालासाहित्य समाजको कृषि विकास बैँक, रत्नपार्क शाखा, बचत खाता नम्बर (नेपाल बालसाहित्य समाज, बचत खाता नम्बर ०२०९५ ००१५५१७४ ०२१) लाई प्रयोग गर्न सक्नुहुने छ ।
२. नेबासास अक्षय कोशको पुनर्स्थापना :आफ्नो स्थापनाकालदेखि नै विभिन्न महानुभावहरूबाट चन्दा संकलनसमेत गरी स्थापना गरिएको नेबासास अक्षय कोशको सम्पूर्ण रकम केही वर्ष पहिले नै आर्थिक कठिनाइका कारण पछि सोधभर्ना गर्ने गरी खर्च भइसकेको तर हालसम्म पनि यसको सोधभर्ना नभएकाले वर्तमान कार्यसमितिले उक्त कोश पुनर्स्थापना गर्ने निर्णय गरेको छ । यसमा यस कार्यसमितिको कार्यकालमा बनेका तथा अब बन्ने आजीवन सदस्यतावापत्को पचास प्रतिशत रकमका साथै शुभचिन्तकहरूबाट चन्दास्वरूप प्राप्त रकम जम्मा हुने छ । यसको ब्याजबाट मात्र कार्यालयीय खर्च गर्ने गरी यसलाई नियमावलीबाट व्यवस्थित गरिने छ । यस कोशका लागि सहयोग गरिदिनुहुन कार्यसमिति सम्पूर्ण सदस्य एवं शुभेच्छुक महानुभावहरूमा अपिल गर्दछ । प्राप्त सहयोगको अभिलेखीकरणका साथै समाजको सामाजिक सञ्जालका अतिरिक्त भावी साधारणसभामा यसको सार्वजनिकीकरण गरिने छ र सहयोगी महानुभावलाई प्रमाणपत्रसहित सम्मान गरिने छ ।
३. नेबासास सामुदायिक बालपुस्तकालय स्थापनाका लागि पहल :
नेबासासले आफ्नो स्थापनाकालदेखि नै बालपुस्तकालय सञ्चालनको लक्ष्य लिए तापनि हालसम्म यसले पूर्णता नपाएकाले वर्तमान कार्यसमितिले हाललाई काठमाडौँ उपत्यकाभित्र सुविधा सम्पन्न नेबासास सामुदायिक बालपुस्तकालय स्थापनाको लक्ष्य लिएको छ । यसका लागि आवश्यक जग्गा उपलब्ध गराइदिनका निम्ति संघीय, प्रादेशिक एवं स्थानीय सरकारसँग पहल गर्ने र भवन निर्माणका लागि नेपाल सरकारका विभिन्न निकायका अतररिक्त स्वदेशी तथा विदेशी दातृसंस्थासँग अनुरोध गर्ने निर्णय गरेको छ । यस पुनित कार्यमा आ–आफ्ना स्थानबाट पहलकदमी गर्न यो कार्यसमिति नेबासासका सदस्यका अतिरिक्त सम्बद्ध महानुभावमा हार्दिक अपिल गर्दछ ।
४. वार्षिक अनुदान व्यवस्थापनका लागि पहल :नेबासास गैरनाफामुखी सामाजिक संस्था भएकाले स्थापनाकालदेखि नै यसले आर्थिक संकट भोग्दै आएको छ । २०५० को दशकको अन्त्यतिर यसले सरकारी तहबाट वार्षिक रु. तीन लाख (३०००००) अनुदान प्राप्त गरे तापनि राजनीतिक परिवर्तन पछि यस क्रमलाई हालसम्म पनि जोड्न सकिएको छैन । अतः यसकार्य समितिले राज्यका तीनवटै अङ्गमा बालसाहित्यको अभिवृद्धिका लागि वार्षिक अनुदानको व्यवस्था गर्न पत्राचार प्रतिनिधि मण्डलद्वारा भेटघाट जस्ता प्रक्रियाहरूबाट पहल गर्ने योजना बनाएको छ । यसका लागि आआफ्ना क्षेत्रबाट सहयोग गरिदिन हुन सम्पूर्ण सदस्य महानुभावहरूमा हार्दिक अनुरोध गर्दछ ।
५. विभिन्न सरकारी नीतिमा बालसाहित्यको समावेशनका लागि पहल
नेपाल सरकारसँग विचाराधिन रहेको पुस्तक नीति एवं पुस्तकालय गुरुयोजनामा बालसाहित्यलाई यथोचित समावेशन र सम्बोधन गर्नका लागि सम्बन्धित निकायमा अनुरोध गर्नुका साथै नेपाल सरकारबाट विभिन्न विद्यालयमा बालपुस्तक खरिदका लागिसमेत उपलब्ध गराइँदै आएको अनुदानमा कक्षागत स्तरीय बालसाहित्यक पुस्तकहरूको समावेशनका लागि सम्बन्धित निकायमा पहल कदमी गर्ने योजना राखेको छ ।
६. कार्यक्रम विस्तार – देश संघीयतामा गइसकेकाले अबका दिनमा नेबासासले पनि आपूmलाई सोहीअनुरूप ढाल्नुपर्ने हुन्छ । त्यसका लागि नेबासासको विधानमा संशोधन आवश्यक हुन आउँछ । साधारणसभाबाट पारित गरी तदनुकुलको विधान नबनुन्जेलका लागि कार्यसमितिले सातैवटा प्रदेशमा संयोजक चयन गर्दै उहाँहरूका माध्यमबाट प्रदेश तथा स्थानीय निकायसँग समन्वय गरी बालसाहित्यि गतिविधि विस्तार गर्ने योजना रहेको छ । यसैगरी नेपाल सरकारका केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय निकायका अतिरिक्त नेपालमा कार्यरत राष्ट्रिय एवं अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्था तथा विभिन्न देशमा रहेका बालसाहित्यिक संस्थाहरूसँग सम्बन्ध विस्तार गरी बालसाहित्यको प्रवद्र्धनका लागि सहकार्य गर्ने योजना रहको छ ।
ग) नीति :
१. नेबासासका निर्धारित कार्यहरू सम्पन्न गर्ने गरी आवश्यकताअनुसार विभिन्न उपसमितिहरू गठन गर्ने र विषयअनुसारका ती उपसमितिहरूमा रही काम गर्ने गरी क्षमता, विज्ञता र अनुभवका आधारमा नेबासासका सदस्यमहानुभावलाई जिम्मेवारी दिने । २. नेबासासले प्रदान गर्दै आएका विभिन्न पुरस्कारहरू वर्तमान कार्यसमितिका पदाधिकारी तथासदस्यलेयसको कार्यावधि रहेसम्म नलिने तर प्रमाणपत्रहरू लिन भने बाधा नपर्ने । ३. नेबासासका हाल रहेका पुरस्कारहरूबाहेक अन्य बालसाहित्यिक पुरस्कार थप गर्न चाहेमा सोका लागि अक्षयकोशमा आवश्यक रकम जम्मा गरेपछि सम्बन्धित व्यक्ति÷संस्थासमेतको नाममा पुरस्कार स्थापना गर्न प्रोत्साहित गर्ने ।
४. योजना तथा आर्थिकलगायत अन्य गतिविधिकाबारे नेबासासका म्यासेन्जर समूह एवंइमेलबाट सदस्य महानुभवलाई नियमित रूपमा अवगत गराउने ।
६. अन्तर्क्रिया कार्यक्रम सम्पन्न
नेपाल बालसाहित्य समाज, मेलुङ फाउन्डेसन तथा सिर्जनशील लेखन समाजको संयुक्त आयोजनामा “पाश्चात्य बालसाहित्यमा ‘बाल’ चित्रण” विषयक अन्तर्कि्रया कार्यक्रम भर्चुअलमाध्यमद्वारा सम्पन्न भयो । ०७७ फागुन ०८ गते भएको उक्त अन्तर्कि्रयाका प्रस्तोता डा. हरिराम अधिकारी हुनुहुन्थ्यो, जो अमेरिकी विश्वविद्यालयबाट बालसाहित्य विधामा विद्यावारिधि उपाधी प्राप्त विज्ञ हुनुहुन्छ ।
अनौपचारिक रूपमा संचालन भएको उक्त कार्यक्रममा नेबासासका तर्फबाट अध्यक्ष प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरे, मेलुङ फाउन्डेसनका तर्फबाट अध्यक्ष प्रा.डा. भूपप्रसाद धमला र सिर्जनशील लेखन समाजका तर्फबाट राजनप्रसाद पोखरेलको उपस्थिति रहेको थियो । मोलुङका अध्यक्ष प्रा.डा. धमलाले कार्यक्रमका बारेमा प्रकाश पार्दै कार्यक्रम अगाडि बढाउनु भएको थियो । तोकिएको समयभन्दा निकै ढिलो सुरु भएको कार्यक्रममा सुरुमा नै यसका नियमहरु नबनाइएकोले हुनसक्छ, कार्यक्रम संचालनमा केही गढबढी देखापरिरहेको थियो । सुन्दर ढङ्गबाट तयार पारिएको, गहकिला सामग्रीको प्रस्तुतिले सहभागीहरुको ध्यान भने तान्न सफल भइरहेको थियो । यसैले होला कि समय सीमालाई ध्यान दिन भने निकै हम्मेहम्मे परिरहेको थियो ।
कार्यक्रममा नेबाससका उपाध्यक्ष प्रमोद प्रधान, पूर्व अध्यक्ष तेजप्रकाश श्रेष्ठ, महासचिव यशु श्रेष्ठ, कार्यसमिति सदस्य शान्ति सापकोटा, आजीवन सदस्यहरू प्रा.डा. कपिल लामिछाने, प्रभा भट्टराई, गङ्गा कर्माचार्य, ललिता दोषी, विजयराज आचार्य, जयन्ती रुपाखेती, विजयराज न्यौपाने, इन्द्रप्रसाद अधिकारीलगायतको सहभागिता रहेको थियो । उहाँहरूले विविध जिज्ञासासमेत राख्नुभएको थियो ।
७. नयाँ कार्यसमितिलाई स्वागत
नेपाल बालसाहित्य समाजका नवकार्यसमितिलाई बालवाङ्मय तथा अनुसन्धान केन्द्रले स्वागत गरेको छ । केन्द्रले आफ्नो स्थापनाकालदेखि नै नेबासासका हरेक नयाँ कार्यसमितिलाई स्वागत गर्ने परम्परालाई निरन्तरता दिँदै यसपटक पनि यो कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो । केन्द्रले माघ ०७७ फागुन ८ गते धापाखोल स्थित श्री जुगल मा.वि.मा यस कार्यक्रम आयोजना गरको थियो । कार्यक्रममा समाजका अध्यक्ष प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरे, उपध्यक्ष प्रमोद प्रधान, सचिव डा. यादेवी ढकाल, कोषाध्यक्ष्य राजेन्द्रभक्त जोशी, सदस्यहरु एकाराम सिं, मन्जु ज्ञवाली, शान्ति सापकोटा, सजनी नौबागे तथा सुशीला प्रधानाङ्गको उपस्थिति रहेको थियो । प्रमोद प्रधान यस केन्द्रका अध्यक्ष पनि हुन् भने सिं, ज्ञवाली र सापकोटा केन्द्रका कार्यसमिति सदस्य हुन् । समाजका नवनिर्वाचित कार्यसमितिलाई नेपाल ललितकला प्रज्ञाप्रतिष्ठानका कुलपति केके कर्माचार्यले टीका लगाएर तथा केन्द्रका उपाध्यक्ष विजयराज आचार्यले माला लगाएर सम्मान गरेका थिए । कार्यक्रममा केन्द्रका उपाध्यक्ष आचार्यले समाजले मातृसंस्थाको भूमिका निभाउन सक्नुपर्ने उल्लेख गर्दै नबाझिने खालका कार्यक्रममा सहकार्य गर्न तयार रहेको वचन दिए । यसै गरी केन्द्रका सदस्य अनन्त वाग्लेले दुवै संस्थासहित अन्य संस्थाहरुसँग पनि सहकार्य गरेर काम गर्न सकिने कुरा बताउनुभएको थियो । सम्मानपछि समाजका अध्यक्ष घिमिरेले आफूहरु केन्द्रसँग सहकार्य गर्न सदैव तयार रहेको बताए। समाजले जिल्लाजिल्लामा कार्य विस्तार गर्नुपर्ने खाँचो औंल्याउँदै उनले यसमा केन्द्रको पनि सहयोगको जरुरी हुने बताए ।
८. बालबालिका र कथावाचन कार्यक्रम
विश्व कथावाचन दिवस २०२१ को अवसरमा नेपाल बालसाहित्य समाजले ‘बालबालिका र कथावाचन’ कार्यक्रम आयोजना गरको छ । मार्च २० लाई ‘विश्व कथावाचन दिवस’ भनेर विश्वभर मनाउने गरिन्छ । यसै दिवसमा ‘कथावाचक समाज र रुम टु रिड (पढ्नका लागि कोठा)’सहितको आयोजना तथा नवसर्जक साहित्य चौतारी र नेपाल आदर्श मा.वि.को सहकार्यमा यो कार्यक्रम भएको हो । २०७७ चैत्र ७ मा भर्चुअल रूपमा सम्पन्न यस कार्यक्रममा नेपालका विशिष्ट कथावाचकहरूसहित विभिन्न विद्यालयका बालबालिकाहरूले कथावाचन गरेका थिए । सङ्गीतसहितको कथावाचनबाट नेबासासका महासचिव यशु श्रेष्ठले कार्यक्रम सुरुवात गरेका थिए । सानो बाबू सुविज्ञ शर्माको कथावाचनपछि कथावाचन कार्यक्रम अगाडि बढेको थियो । कथावाचक समाजका उपाध्यक्ष कृष्णदीप सिग्देलले ‘कथावाचन, कथावाचन दिवस र यसको महत्व’का बारेमा प्रकाश पारेका थिए । उनले स्वीडेनबाट सुरु भएको यो दिवस र यसका विषयहरूका बारेमा बोल्दै यसको इतिहासलाई कोट्याएका थिए । रुम टु रिडका प्रतिनिधि अनन्त वाग्ले, पुराना कथावाचक नुपूर भट्टाचार्य, बालसाहित्य सर्जक शाश्वत पराजुली, वसुश्री पाण्डे, अनुराधा शर्मा, केदार श्रेष्ठले विभिन्न कथाहरू कथावाचन गरेका थिए । यसै गरी बालबालिकाहरू हिमांसु विष्ट, बसन्ती कुँवर, रौनक शाह, सोफिया भण्डारी, स्मृति के सी र रचना भण्डारीले पनि कथावाचन गरेका थिए । नवसर्जक साहित्य चौतारीकी अध्यक्ष प्रशन्ना चौलागाई, नेपाल आदर्श मा.वि.का सहायक प्रधानाध्यापक करुणा प्रधान, सिएलएफएनका कार्तिकेय घिमिरेसहित सात दर्जनभन्दा बढी विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको उपस्थितिसहित भव्यताका साथ संचालन भएको कार्यक्रमलाई नेबासासका कार्यसमिति सदस्य सजनी नाैबागेले धन्यवाद ज्ञापन गरेकी थिइन् । कार्यक्रम नेबासासका अध्यक्ष प्रा डा ध्रवकुमार घिमिरेको अध्यक्षतामा सम्पन्न भएको थियो ।
९. विश्व पुस्तक तथा प्रतिलिपि अधिकार दिवसका अवसरमा“नेपालमा बालपुस्तक” वेभिनार सम्पन्न
नेपाल बालसहित्य समाजको आयोजना, बालवाङ्मय तथा अनुसन्धान केन्द्रको सहआयोजना तथा रुम टु रिड, द एसिया फाउन्डेशन र नेपाल पुस्तकालय संघसँगको सहकार्यमा २०७७ चैत्र १२ मा “नेपालमा बालपुस्तक” विषयक एक वेभिनार सम्पन्न भएको छ ।
अप्रिल २३ लाई विश्वभर “विश्व पुस्तक दिवस तथा प्रतिलिपि अधिकार दिवस”का रूपमा मनाइन्छ । पढ्ने बानीको विकास तथा सर्जकको मौलिक हकको रक्षा गर्ने उद्देश्यले सन् १९९५ मा फ्रान्सको राजधानी पेरिसमा भएको संयुक्त राष्ट्रसंघीय शैक्षिक तथा सांस्कृतिक संगठन युनेस्कोको महासभाले यस दिनलाई “विश्व पुस्तक तथा प्रतिलिपि अधिकार दिवस”का रूपमा मनाउने घोषणा गरेको हो । सोहीअनुसार हरेक वर्ष यही दिनमा विश्वभर यो दिवस मनाउने गरिन्छ । यस वर्ष “आदिवासी भाषा”लाई जोड दिएर विश्वभर यो दिवस मनाइदै छ ।
विश्व साहित्यमा महत्वपूर्ण योगदान गर्ने विलियम शेक्सपियर र गार्सिलाको पी ला वेगाको महाप्रस्थानको सम्झनामा पनि यो दिवस मनाइन्छ ।
नेपालमा प्रतिलिपि अधिकार ऐन २०५९ र नियमावली २०६१ कार्यान्वयनमा छ । मौलिक रचनात्मक शुकार्यको मौलिक हक संरक्षणका लागि २०६१ सालमा प्रतिलिपि अधिकार रजिष्ट्रार कार्यालयको स्थापनापश्चात यो दिवस अझ प्रभावकारी र निरन्तर रूपमा मनाउँदै आइएको छ ।
यसै दिवसका अवसरमा सम्पन्न यस वेभिनार नेबासासका अध्यक्ष प्रा. डा. ध्रुवकमार घिमिरेको अध्यक्षतामा सम्पन्न भएको छ । नेबासासका महासचिव यशु श्रेष्ठले “विश्व पुस्तक दिवस तथा प्रतिलिपि अधिकार दिवस”का बारेमा बोल्दै कार्यक्रम सुरुवात गरेका थिए । नेबासासका महासचिव यशु श्रेष्ठले सञ्चालन गरेको यस कार्यक्रममा बालवाङ्मय तथा अनुसन्धान केन्द्रका उपाध्यक्ष विजयराज आचार्यले उपस्थित अतिथि महानुभावहरूलाई स्वागत गरेका थिए ।
कार्यक्रममा बालसाहित्यका इतिहासकार, बालवाङ्मय तथा अनुसन्धान केन्द्रका अध्यक्ष एवं नेबासासका उपाध्यक्ष प्रमोद प्रधानले ‘नेपालमा बालपुस्तक’ विषयमा बोल्दै बालसाहित्यको इतिहास र विकासव्रmमलाई चरणवद्ध चर्चा गरेका थिए । उनले हाल नेपाली बालसहित्यको अवस्थालाई चर्चा गर्दै वि सं २०६० यता धेरै बालसर्जकहरू बालसहित्यप्रति आकर्षित भएको र बालसाहित्यको तिव्र विकास भएको कुरा बताएका थिए । यसैगरी पाठ्यक्रम विकास केन्द्रका निर्देशक एवं नेपाल सरकार शिक्षा मन्त्रालयका उपसचिव गणेशप्रसाद भट्टराईले पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले मातृभाषा पठन पाठनका लागि गरेको व्यवस्था, मातृभाषा विकासका लागि गरेका प्रयास र अभ्यासको चर्चा गर्नुका साथै स्तरीय पाठ्यपुस्तकका लागि बालसाहित्यको महत्व अपरिहार्य रहेको कुरा बताएका थिए । कार्यक्रममा कृष्णराज सर्वहारीले थारु भाषामा बालसाहित्यको हालको अवस्था र चुनौतीका बारेमा प्रकाश पारेका थिए ।
रुम टु रिड नेपालका प्रतिनिधि नेत्र दाहालले बालपुस्तक प्रकाशन र पठन संस्कृति विकासमा रुम टु रिडले गरेका प्रयासको चर्चा गरेका थिए । उनले मातृभाषामा बालपुस्तक लेखनको जति आवश्यकता, त्यति चुनौती रहेको कुरासमेत बताएका थिए । तामाङ भाषाका विषय विशेषज्ञ अमृत योञ्जन–तामाङले तामाङ भाषाका बालपुस्तकको अवस्था बारे चर्चा गरेका थिए । उनले तामाङ भाषामा बालपुस्तक जन्मेको तर बामे सर्न नसकेको कुरा औल्याउँदै नेपाल सरकार, नगरपालिका, गाउँपालिका र तामाङ घेदुङ संघले तामाङ भाषामा बालपुस्तक लेखनका लागि गरेका प्रयासका बारेमा पनि बताएका थिए । नेबासासका पूर्वअध्यक्ष तेजप्रकाश श्रेष्ठले नेपाल भाषाका बालसहित्य इतिहास र हालको अवस्था चर्चा गरेका थिए । द एसिया फाउन्डेसनकी प्रतिनिधि समिरा श्रेष्ठले इ लाइबेरीको आवश्यकता र महत्वको चर्चा गर्दै एशिया फाउन्डेसनले “इ लाइबेरी सञ्चालन, नेपाली र मातृभाषामा बालसाहित्य सङ्कलन÷प्रकाशनमा द एसिया फाउन्डेसनले गरेका प्रयासका बारेमा पनि चर्चा गरेकी थिइन् । सर्जक नवराज रिजालले भोजपुरी भाषाका बालसाहित्यको हालको अवस्था चर्चा गरेका थिए । नेपाल पुस्तकालय संघकी प्रतिनिधि तथा डिल्लिरमण–कल्याणी रेग्मी पुस्तकालयकी अध्यक्ष इन्दिरा दलीले नेपालमा पुस्तकालय र बालपुस्तकालयको विगतदेखि वर्तमानसम्मको अवस्था, पुस्तकालय र अझ बालपुस्तकालयको आवश्यकता, महत्व र अपरिहार्यलाई दर्शाउँदै आफ्नो विचार राखेकी थिइन् । नेपाल बालसहित्य समाज कार्यसमिति सदस्य उद्धवप्रसाद प्याकुरेलले समग्र कार्यक्रमको समीक्षात्मक प्रतिवेदन प्रस्तुत गरेका थिए भने कार्यक्रमको अन्तमा अध्यक्ष प्रा.डा.धु्रवकुमार घिमिरेले स्तरीय बालपुस्तक लेखन र प्रकाशन विकासमा नेपाल बालसाहित्य समाजको भूमिकाको चर्चा गर्दै कार्यक्रम समापन गरेका थिए । कार्यक्रममा विषय विशेषज्ञलगायत विभिन्न विशिष्ट व्यक्तित्वहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।
१० विश्व बालपुस्तक दिवसको अवसरमा ‘बालपुस्तकका पाठकहरू’ अन्तरक्रिया कार्यक्रम
विश्व बालपुस्तक दिवसको अवसरमा नेपाल बालसाहित्य समाज र रुम टु रिडको संयुक्त आयोजना तथा श्री जनविकास मा.वि.सँगको सहकार्यमा ‘बालपुस्तकका पाठकहरू’ विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रम भव्यतामा साथ सम्पन्न भएको छ । २०७८ वैशाख ३ गते श्री जनविकास मा.वि. बल्खु, काठमाडौँमा आयोजना भएको उक्त कार्यक्रम दुई चरणमा सञ्चालन भएको थियो । पहिलो चरणको कार्यक्रममा ‘पाठक तथा समीक्षक क्लब’अन्तर्गत बालसाहित्यकार शान्ति सापकोटाद्वारा लिखित “टलक्क आँखा” बालकथा सङ्ग्रहको पाण्डुलिपिमाथि समीक्षा भएको थियो । ‘पाठक तथा समीक्षक क्लब’ नेपाल बालसाहित्य समाजले विगत केही वर्षदेखि निरन्तर रूपमा संचालन गर्दै आइरहेको कार्यक्रम हो । यस क्लबले बालपुस्तक तथा पाण्डुलिपिमाथि चर्चा/समीक्षा गर्ने गर्दछ । नेपाल बालसाहित्य समाजका अक्ष्यक्ष प्रा. डा. ध्रुवकुमार घिमिरेको अध्यक्षतामा भएको यस चरणको कार्यक्रममा उक्त बालकथा सङ्ग्रह भित्र रहेका ५ ओटा बालकथामाथि बालबालिका तथा प्रौढ समीक्षकहरुले समीक्षा गरेका थिए । बालबालिकाहरू सम्झना चौधरी (कक्षा ८), सङ्गीता कालिकोटे (कक्षा ८), समीक्षा भण्डारी (कक्षा ७), मनिषा पुलामी (कक्षा ७) र गौरी धामी (कक्षा ७) तथा बालसाहित्य सर्जक ध्रुव घिमिरेले पाण्डुलिपिमाथि समीक्षा गर्दै महत्वपूर्ण सुझाव दिएका थिए । लेखिका शान्ति सापकोटाले महत्वपूर्ण सुझावहरुप्रति खुसी व्यक्त गर्नुभएको थियो । समीक्षक बालबालिकालाई पुरस्कार स्वरूप बालपुस्तक प्रदान गरिएको थियो । यस चरणको कार्यक्रम समापन गर्दै सभाध्यक्षले बालबालिकाका लागि लेखिने बालसाहित्य सामग्री बालबालिकालाई नै समीक्षा गराउनुको उद्देश्य, महत्वमाथि प्रकाश पार्नु भएको थियो ।
दोस्रो चरणको अन्तरक्रिया कार्यक्रम नेबासासका उपाध्यक्ष प्रमोद प्रधानको अध्यक्षतामा शुभारम्भ भएको थियो । ‘बालपुस्तकका पाठकहरू’ विषयमा अन्तरक्रिया गरिएको उक्त कार्यक्रममा नर्सरीदेखि कक्षा आठसम्मका उपस्थित सम्पूर्ण बालबालिकालाई बालपुस्तक वितरण गरिएको थियो । उक्त कार्यक्रममा नेबासासका कार्यसमिति सदस्य सजनी नौबागेले बालपुस्तक पठनका बारेमा आफ्ना अनुभव बताउनुभएको थियो । नेबासासका अध्यक्ष प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरेले विद्यालयमा बालपुस्तकालय र कक्षाकोठामा बालपुस्तकको आवश्यकतामाथि प्रकाश पर्नुभएको थियो । नेबासासका महासचिव यशु श्रेष्ठले कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुका साथै बालबालिका, शिक्षक तथा अभिभावकका लागि बालपुस्तकको महत्व, आवश्यकताको चर्चा गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा केही विद्यार्थीहरूले बालपुस्तक पढेर भएको फाइदा र सिकेका कुराहरू आदानप्रदान गरेका थिए । विद्यालयका प्र.अ. सीतादेवी ढकालले कार्यक्रम भव्य र प्रभावकारी भएकामा खुसी व्यक्त गर्दै आगामी दिनमा पनि यस्ता कार्यक्रमआयोजना गरी बालबालिकाहरूलाई उत्प्रेरित गर्न आग्रह गर्नु भएको थियो । कार्यक्रममा नेबासास कार्यसमिति सदस्य मञ्जु ज्ञवाली, आजीवन सदस्य लालबहादुर भुजेललगायत शिक्षक/शिक्षकाहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।बालपुस्तकले आफूलाई कसरी सकारात्मक परिवर्तन ग¥यो ? पठन संस्कृतिको विकास कसरी हुन्छ र किन आवश्यक छ ? बालपुस्तकको अपरिहार्यता किन र कस्तो रहेको छ भन्ने आफ्ना अनुभवसहितको मन्तव्य राख्दै यस सत्रका अध्यक्ष प्रमोद प्रदानले कार्यक्रम समापनको घोषणा गर्नुभएको थियो ।
११. डिल्लिरमण रेग्मी जीवनी लेखन
डिल्लिरमण रेग्मीको जीवनी लेखनका लागि ‘डिल्लिरमण-कल्याणी रेग्मी स्मारक पुस्तकालयबाट हाम्रो प्रस्तावलाई स्वीकार गरी पुस्तकालयले केही आर्थिक सहयोग यस समाजलाई गरेकाले अग्रणी व्यक्तित्व डिल्लिरमण रेग्मीको जीवनी लेखन कार्य यस समाजले गरेको छ । यस लेखनको जिम्मेवारी सुशीला प्रधानाङ्गले गर्नुभएको छ भने यसको सम्पादन प्रा. डा. ध्रुवकुमार घिमिरेले गर्नुभएको छ ।
१२. कर्मचारीको नियुक्ति
यस समाजको नियमित रूपमा कार्यालय संचालन गर्नका लागि एक कर्मचारी नियुक्ति गरिएको छ । कार्यालय विहान ११ बजेदेखि बेलुकी ४ बजेसम्म खुल्ने गरी सरिता मोक्तान नामको कर्मचारीलाई नेबासासले नियुक्त गरेको हो । एक हप्ताको परीक्षणपश्चात उनलाई यस समाजले नियुक्ति दिएको हो ।
१३. २०७६/७७ सालमा प्रकाशित बालपुस्तकको खरिद
नेबासासको योजनाअनुरूप २०७६ तथा ०७७ सालमा प्रकाशित भएका बालपुस्तकहरू नेपालभित्रका सबै भाषाभाषीका (अनुवादबाहेक) तथा नेपाल बाहिरबाट नेपाली भाषाका बालपुस्तकहरू नेबासासले खरिद गरेको छ । अभिलेखीकरण, उत्कृष्टता छनौटलगायतका कार्यका लागि नेबासासले यी बालपुस्तकहरू खरिद गरेको हो । यो कार्य अब उप्रान्त हरेक वर्ष गरिनेसमेत निर्णय गरिएको छ । यो कार्यमा सहयोग सङ्कलन गर्न सक्रिय भूमिका निर्वाह गर्ने कार्यसमिति सदस्य सजनी नौबागेलाई धेरै धन्यवाद ।
१४. आबिबिवाई नवीकरण
आबिबिवाईको सदस्य रहेको यस समाजले हरेक वर्ष आबिबिवाईमा सदस्यता नवीकरण गर्नुपर्ने भएकोले २०२१ का लागि पनि सदस्यता नवीकरण गरिएको छ ।
१५. १०० बालपुस्तक अनुवाद
नेपाल बालसाहित्य समाजले युनेस्को तथा Global Digital Library को सहयोग तथा रिड ग्लोबलको संयोजनमा Global Digital Library मा रहेका बालपुस्तकहरूमध्ये १०० वटा बालपुस्तकलाई नेपाली भाषामा अनुवाद गर्ने कार्य सम्पन्न गरेको छ । Global Digital Library मा ६००० भन्दा बढी बालपुस्तकहरू रहेका छन् भने ७० भन्दा बढी भाषामा बालपुस्तकहरू अनुवाद भएका छन् । यिनै पुस्तकहरूमध्ये १०० बालपुस्तकहरूलाई नेपाल बालसाहित्य समाजले रिड नेपाल तथा अपाङ्गताका अधिकार र विकासका लागि क्रियाशील नेपाल (एड्राड्)सँगको सहकार्यमा यस कार्य सम्पन्न गरेको हो । अनुवादित बालपुस्तकहरू नेपाल सरकार शिक्षा मन्त्रालयबाट अनुमति प्राप्त भएपछि दृष्टविहीन बालबालिकाका लागि पहुँचयोग्य पुस्तक जस्तै ब्रेल एचटिएमल, मल्टिमिडिया जस्ता विधाहरूमा निर्माण भएका छन् । पहुँचयोग्य पुस्तक बनाउने सम्पूर्ण जिम्मेवारी लिई एड्राड् नेपालले अनुकरणीय कार्य गरेको छ ।
नेपाल बालसाहित्य समाजका तर्फबाट समाजका अध्यक्ष प्रा.डा. ध्रुवकुमार घिमिरे, रिड नेपालका अध्यक्ष तथा समाजका आजीवन सदस्य श्री भोला श्रेष्ठ, समाजका महासचिव श्री यशु श्रेष्ठ तथा समाजका आजीवन सदस्य श्री इन्दिरा दलीसहितको एक सहजीकरण समिति गठन गरी यस परियोजनालाई अगाडि बढाउने कार्य गरेको थियो । सहजीकरण समितिले युनेस्को, Global Digital Library, रिड ग्लोबल, रिड नेपाल तथा एड्राड्लगायतका साझेदारी संस्थाहरूसँग विभिन्न चरणमा बैठक बस्दै परियोजनालाई एउटा मूर्त रूपमा ल्याउन सफल भएको थियो । समाजका आजीवन सदस्य भोला श्रेष्ठको सहयोग बिर्सिनसक्नु रहेको छ । उहाँलाई हार्दिक धन्यवाद ।
Global Digital Library ले दिएको ३७८ बालपुस्तकहरूबाट आवश्यक १०० पुस्तक चयन सहजीकरण समितिमार्फत गरियो । पुस्तक चयनपश्चात अनुवादका लागि आवश्यक जनशक्तिको खोजी गर्दै नेबासासले एउटा सूचना जारी गर्यो । अनुवाद गर्न इच्छा देखाएका अनुवादकहरूलाई वैशाख २४ गते समाजका महासचिव यशु श्रेष्ठद्वारा जुममार्फत तालिम दिलाई अनुवादको कार्य अघि बढाइएको थियो । अनुवाद कार्य डिजिटल पृष्ठमै गर्नुपर्ने भएकोले केही प्राविधिक जानकारी आवश्यक रहेकाले २०७८ वैशाख २६ गते जुममार्फत नै सम्पादक समूहलाई पनि यशु श्रेष्ठद्वारा नै तालिम दिइएको थियो । तालिमपश्चात अनुवादकहरूले आआफ्ना सम्पादकसँगको सहकार्यमा अनुवाद कार्य सम्पन्न गरी GDL को page मा अनुवादित पुस्तकको लिङ्क अपलोड गरेका थिए । अपलोड भएका लिङ्कहरूलाई सहजीकरण समितिले पुन:सम्पादन गर्दै UNESCO, GDL, READ GLOBAL, READ NEPAL र ADRAD मा बुझाएको थियो । साझेदार संस्थाहरूको सुझावपश्चात कथाहरूलाई पुन: परिमार्जन गरेर अन्तिम स्वरूप दिई दृष्टिविहीन बालबालिकाका लागि उपयोगी हुन्छ वा हुँदैन भनेर ADRAD सँग छलफल भएको थियो । ४ दिनसम्मको लगातार छलफल र सुझावअनुसारको परिमार्जनपछि अनुवाद कार्य सम्पन्न भएको थियो ।
समाजका अध्यक्ष प्रा.डा. घिमिरेको संयोजकत्वमा अगाडि बढाइएको यस अनुवाद परियोजनामा १९ जना अनुवादकले १३ जना सम्पादकहरूसँग सहकार्य गरेको थिए । GDL को page मा भएका १०० पुस्तकमध्ये नेपाली लेखकका २८ वटा पुस्तक सम्भव भएसम्म स्वयं लेखकमार्फत् पुस्तकलाई अनलाइन संस्करणमा अपलोड गरिएको थियो । दृष्टिविहीन बालबालिकाका लागि पुस्तक निर्माण गर्नुपर्ने हुँदा, पुस्तकमा भएका चित्रहरू उनीहरूका लागि पुहुँचयोग्य नहुने भएकाले चित्रका समेत वर्णन गरेर अङ्ग्रेजीमा भएका सबै अनलाइन पुस्तकलाई नेपालीकरण गरिएको हो । १०० पुस्तकमध्ये ३५ पुस्तक तह १, ३५ पुस्तक तह २, २० पुस्तक तह ३ र १० पुस्तकहरू तह ४ का लागि अनुवाद भएका हुन् । यीमध्ये पनि ५ पुस्तकलाई ५ वटा मातृभाषा (नेपाल भाषा, मैथली, अवधि, गुरुङ र तमु)मा ५ मातृभ